Kondaira batek dio zelten garaian printze gazte bat kobazulo batera sartu zela artzain eder baten atzetik. Kobazulo barruan egunez printzearen garrasi lazgarriak entzuten ziren, irteerarik aurkitzen ez zuelako eta barruan hil zen. Beste batzuek diote printze hori labirintoko galerietan sartu zela, antzinako beste kondaira batzuen arabera, ikusmenaren eta hilezkortasunaren boterea ematen zuen ur sakratuaren bila.
Burgosen iparraldean, 1996. urtean Monumentu Natural izendatutako 100 kilometro baino gehiagoko multzo karstiko izugarria dago: Ojo Guareñako kobak.
Gune honetara iritsita, goiko aparkalekuan "Alto de Conchan" utzi behar da autoa. Aho zabalik geratuko zara bertatik ikusten den paisaia begi bistan izaterakoan. Paisaia hau duela milioika urte sortu zen, itsas hondotik kareharrizko bloke erraldoiak atera zirenean, tolestu eta gainjarriz. Une horretatik aurrera, ura harkaitzaren eremurik disolbagarrienak moldatzen hasi zen, lurpeko galeriak eta arroilak osatuz eta pitzatuz.
Oinez jaitsiko zara San Bernabe baselizako sarrerara eta Udaletxeko Aretoa deitzen den hedadurara. Gune hau 1616 eta 1924 artean, egungo Cornejo herriko biztanleriaren ordezkari ziren kontseiluaren bilgune izan zen. Aurretik, topaketa horiek muinoaren goiko aldean dagoen haritz handi baten azpian egiten ziren.
Ibilbidean hasieran, kaskoa beti jarrita, 10 minutuko proiekzioa ikusi genuen. Honetan kobazuloak izan zituen erabilera desberdinak eta historiaurreko gizakiaren aztarnak, margolanak, grabatuak, hormetako markak eta hainbat pertsonaren oin hutsen aztarnak ikusi ahal izango dira.
Gidarekin beheko galeriak arakatu genituen egurrezko pasabideetatik igaroz. Ondoren, iturri batekin topo egin genuen, Pila del Santo izenez ezagutzen dena. Miragarria dela diote eta batez ere begietako gaixotasunak sendatzeko balio duela.
Asko harritu ninduen pasabidearen bi aldeetan Erdi Aroko silo zaharrak ikustea. Zulo hauek 2 metro inguru neurtzen zituzten eta zerealak gordetzeko erabiltzen ziren.
Egurrezko plataformaren amaieran San Bernabe baselizaren barrualdera sartzen zara. Tenplu bitxia benetan. Haitzulo baten barruan dago! Ikusi genuen lehenengo gauza hezurren multzo bat izan zen.
Ondoren, gora begiratu eta sabaia apaintzen duten margolanekin topo egin nuen...
Gidaria margolan bakoitzaren esanahia azaltzen hasi zen, baina ni liluratuta nengoen. Hormako eta sabaiko margolanak, XVII. eta XVIII. mendeen artean egindako horma-irudiak dira non San Tirsoren bizitza, lana, hamaika mirakulu eta martirioa... zehatz-mehatz kontatzen diren.
